കണ്ണൂരിന്റെ മലയോര സൗന്ദര്യത്തിൽ, സഹ്യാദ്രി മലനിരകളുടെ നെറുകയിൽ 3,000 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പുണ്യസ്ഥലമുണ്ട് – അതാണ് കുന്നത്തൂർ പാടി മുത്തപ്പൻ ആരൂഢം. മലബാർ ജനതയുടെ ആധ്യാത്മിക സത്തയായ ശ്രീ മുത്തപ്പൻ ദൈവത്തിൻ്റെ ചരിത്രപരവും ആദിമവുമായ ആരൂഢം (ആദ്യ സങ്കേതം) എന്ന നിലയിൽ ഈ സ്ഥലം വിശ്വാസികൾക്ക് ഏറെ പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്. വനത്തിൻ്റെ വിശുദ്ധി ഒട്ടും ചോരാതെ, പ്രകൃതിയെ തന്നെ ക്ഷേത്രമായി കാണുന്ന ഇവിടത്തെ ആരാധനാ രീതി ലോകത്തിന് ഒരു അത്ഭുതമാണ്.
കുന്നത്തൂർ പാടിയെ മറ്റ് ആരാധനാലയങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നത് അതിന്റെ തനതായ ആചാരങ്ങളാണ്. ഇവിടെ മുത്തപ്പന് സ്ഥിരമായ ക്ഷേത്ര കെട്ടിടങ്ങളോ വിഗ്രഹങ്ങളോ ഇല്ല. “ഉണങ്ങിയ ഇലകളും, ഒരു അരുവിയും, ഒരു വലിയ മലയും, ഉരുണ്ട കല്ലും, കാടും, ഈന്തപ്പനകളും എനിക്ക് മതി” എന്ന മുത്തപ്പൻ്റെ വാക്കുകളെ അന്വർത്ഥമാക്കിക്കൊണ്ട്, ഒരു തുറന്ന വനപ്രദേശത്താണ് ഇവിടത്തെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും നടക്കുന്നത്. ഈ വനത്തിനുള്ളിൽ ഒരു ഗുഹ, തിരുവങ്കടവ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന നീരുറവ, കൽപ്പീഠം എന്നിവയെല്ലാം ആരാധനയുടെ ഭാഗമാണ്. വാർഷിക ഉത്സവകാലത്ത് മാത്രമാണ് ചടങ്ങുകൾക്കായി താൽക്കാലിക മടപ്പുര (ശ്രീകോവിൽ) നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഇവിടത്തെ ഓരോ കല്ലിനും മരത്തിനും ദൈവിക ചൈതന്യമുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
മലയാള മാസം ധനു (ഡിസംബർ പകുതി) മാസത്തിൽ തുടങ്ങി മകരം (ജനുവരി പകുതി) വരെ ഏകദേശം ഒരു മാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന തിരുവത്സവമാണ് കുന്നത്തൂർ പാടിയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ ഇവിടെയെത്തുന്നു. വിഗ്രഹങ്ങളില്ലാത്ത ഇവിടത്തെ ആരാധനാ രീതി തെയ്യക്കോലങ്ങളിലൂടെയുള്ള അനുഷ്ഠാനമാണ്. തിരുവപ്പന (മുതിർന്ന രൂപം), വെള്ളാട്ടം (ഇളയ രൂപം) എന്നീ രൂപങ്ങളാണ് ഇവിടെ കെട്ടിയാടുന്നത്. മുത്തപ്പൻ്റെ ആദിമ സങ്കേതമായതിനാൽ, പല മുത്തപ്പൻ മടപ്പുരകളിലും ഒരുമിച്ചു കെട്ടിയാടാറുള്ള തിരുവപ്പനയും വെള്ളാട്ടവും ഇവിടെ ഒരേസമയം കെട്ടിയാടാറില്ല എന്നത് ഇവിടത്തെ സവിശേഷതയാണ്.
