കേരളത്തിൻ്റെ ഭൂപ്രകൃതിയുടെ ഒരു അവിഭാജ്യ ഘടകമാണ് കായലുകൾ (Backwaters). അറബിക്കടലിന് സമാന്തരമായി, തീരദേശത്തെ നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന ഉപ്പുവെള്ളത്തിൻ്റെയും ശുദ്ധജലത്തിൻ്റെയും ഈ വിശാലമായ ശൃംഖല കേരളത്തിൻ്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിലും വിനോദസഞ്ചാരത്തിലും സുപ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു.
വേമ്പനാട്ട് കായൽ (Vembanad Lake)
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലുതും രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും നീളമേറിയതുമായ കായലാണ് വേമ്പനാട്ട് കായൽ. ആലപ്പുഴ, കോട്ടയം, എറണാകുളം ജില്ലകളിലായി ഇത് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ ദ്വീപുകൾ ഈ കായലിലുണ്ട്. കൊച്ചി കായൽ, വേളി കായൽ തുടങ്ങിയ കായലുകൾ വേമ്പനാടിൻ്റെ ഭാഗമാണ്. പ്രസിദ്ധമായ നെഹ്റു ട്രോഫി വള്ളംകളി നടക്കുന്ന പുന്നമടക്കായൽ വേമ്പനാടിൻ്റെ ഭാഗമാണ്. കേരളത്തിലെ പ്രധാന നദികളായ പെരിയാർ, പമ്പ, മണിമലയാർ, മീനച്ചിലാർ എന്നിവയെല്ലാം ഈ കായലിലാണ് പതിക്കുന്നത്.
അഷ്ടമുടിക്കായൽ (Ashtamudi Lake)
കൊല്ലം ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അഷ്ടമുടിക്കായൽ കേരളത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ കായലാണ്. പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, എട്ട് കൈവഴികളുള്ള ഈ കായൽ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ കായലുകളിൽ ഒന്നാണ്. കല്ലടയാർ ഈ കായലിലാണ് പതിക്കുന്നത്. ദേശീയ ജലപാത (National Waterway) ഇതിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. കായലിൻ്റെ തീരത്തുള്ള മനോഹരമായ തെങ്ങിൻ തോപ്പുകളും കായൽക്കാഴ്ചകളും ഇവിടത്തെ വിനോദസഞ്ചാരത്തിന് മുതൽക്കൂട്ടാണ്.
ശാസ്താംകോട്ട കായൽ (Sasthamkotta Lake)
കൊല്ലം ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശാസ്താംകോട്ട കായൽ കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ശുദ്ധജല തടാകമാണ്. ശാസ്താംകോട്ട ക്ഷേത്രം ഇതിൻ്റെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കൊല്ലം ജില്ലയുടെയും സമീപ പ്രദേശങ്ങളുടെയും പ്രധാന കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സ് ഈ കായലാണ്. ഈ തടാകത്തിൻ്റെ ജലം അസാധാരണമാംവിധം ശുദ്ധമായതിനാൽ ഇതിന് ലോകമെമ്പാടും പ്രശസ്തിയുണ്ട്.
വലിയപറമ്പ് കായൽ (Valiyaparamba Backwaters)
കാസർഗോഡ് ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന വലിയപറമ്പ് കായൽ കേരളത്തിലെ വടക്കൻ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കായൽ ശൃംഖലയാണ്. തേജസ്വിനിപ്പുഴ ഉൾപ്പെടെ നാല് നദികൾ ഇവിടെ ചേരുന്നു. ആലപ്പുഴയിലെ തിരക്കുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഈ കായലുകൾ കൂടുതൽ ശാന്തവും ഗ്രാമീണവുമായ അനുഭവമാണ് സന്ദർശകർക്ക് നൽകുന്നത്. ഹൗസ്ബോട്ട് യാത്രകൾക്ക് ഈ പ്രദേശം ഇന്ന് പ്രശസ്തമാണ്.
കുട്ടനാടൻ കായൽപ്രദേശം
ആലപ്പുഴ, കോട്ടയം ജില്ലകളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന കുട്ടനാട്, സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് താഴെയായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ലോകത്തിലെ അപൂർവം കാർഷിക പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നെൽകൃഷിക്ക് പേരുകേട്ട ഈ പ്രദേശം കായലുകളും പുഴകളും തോടുകളും നിറഞ്ഞ ഒരു ജലഗതാഗത ശൃംഖലയാണ്. കേരളത്തിൻ്റെ നെല്ലറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന കുട്ടനാട് കായൽ സൗന്ദര്യത്തിന് ലോകമെമ്പാടും പ്രസിദ്ധമാണ്.