കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പയ്യന്നൂരിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പുരാതനമായ ക്ഷേത്രമാണ് പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം. പയ്യന്നൂരിന്റെ സാംസ്കാരികവും ആത്മീയവുമായ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി നിലകൊള്ളുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ പ്രശസ്തമായ സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ പഴക്കമുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം, തൻ്റേതായ തനത് ആചാരങ്ങൾ കൊണ്ടും പ്രശസ്തമാണ്. ഇവിടത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ, സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയാണ്. നഗരത്തിന് ‘പയ്യന്നൂർ’ എന്ന പേര് ലഭിച്ചത് ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് പിന്നിൽ നിരവധി ഐതിഹ്യങ്ങളുണ്ട്. പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിതെന്നും, അതുപോലെ ശങ്കരാചാര്യർക്ക് തൻ്റെ മാതാവിൻ്റെ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ വേദവിധി പ്രകാരം സാധിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ, അദ്ദേഹം പ്രാർത്ഥിച്ചതിനെ തുടർന്ന് ദർശനം നൽകിയ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയാണ് ഇവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠയെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ സുബ്രഹ്മണ്യൻ ‘ബാലരൂപത്തിൽ’ ആണ് കുടികൊള്ളുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികളും ആചാരങ്ങളും മറ്റു സുബ്രഹ്മണ്യ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ഏറെ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഇവിടെ പാലാഭിഷേകം, കാവടി അഭിഷേകം തുടങ്ങിയവ നടത്താറില്ല. കർശനമായ ആചാരനിഷ്ഠകൾ ഇവിടെ ഇന്നും പാലിച്ചുപോരുന്നു.
പയ്യന്നൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വാസ്തുവിദ്യ കേരളീയ ശൈലിയുടെയും ദ്രാവിഡ ശൈലിയുടെയും മനോഹരമായ സംഗമം വിളിച്ചോതുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ശ്രീകോവിൽ കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്തതാണ്. ക്ഷേത്രമതിൽക്കെട്ടിനുള്ളിൽ ഗണപതി, ശാസ്താവ്, ഭഗവതി എന്നിവർക്കായി ഉപദേവതാ പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ക്ഷേത്രക്കുളവും ഊട്ടുപുരയും എല്ലാം പൗരാണിക വാസ്തുവിദ്യാ നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ മനോഹരമായ ചുവർചിത്രങ്ങളും മരത്തിൽ തീർത്ത കൊത്തുപണികളും ഭക്തർക്ക് കണ്ണിനാനന്ദം നൽകുന്ന കാഴ്ചകളാണ്.
പയ്യന്നൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉത്സവം എല്ലാ വർഷവും വൃശ്ചിക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ആറു ദിവസത്തെ സ്കന്ദ ഷഷ്ഠി മഹോത്സവമാണ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിൽ വലിയ തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ഈ ആറു ദിവസങ്ങളിലും നടക്കുന്ന പ്രത്യേക പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പ്രസിദ്ധമാണ്. കാവടി എടുക്കാറില്ലെങ്കിലും, തുലാഭാരം, ഭസ്മാഭിഷേകം എന്നിവയാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പയ്യന്നൂരിലെ ജനങ്ങൾക്ക് ഈ ക്ഷേത്രം വെറുമൊരു ആരാധനാലയം മാത്രമല്ല, അവരുടെ സാംസ്കാരികവും ആത്മീയവുമായ ജീവിതത്തിൻ്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകം കൂടിയാണ്.
